Kim haklı?
İsviçre çamaşırhanelerinde en sık yaşanan on iki anlaşmazlık – kısaca yanıtlandı. Ne geçerli ve şimdi ne yapabilirsiniz?
İsviçre'de ayrı bir «çamaşırhane kanunu» yoktur. Belirleyici olan; kira sözleşmesi ve bina yönetmeliği (Hausordnung, sözleşmenin parçasıysa), her kiracının komşularına karşı özen ve saygı yükümlülüğü (OR m. 257f f. 2 – İsviçre Borçlar Kanunu) ve gürültü konusunda belediyenizin zabıta yönetmeliğidir (Polizeiverordnung). Kat mülkiyetinde (Stockwerkeigentum) kira hukuku yerine topluluğun yönetim planı ve bina yönetmeliği geçerlidir (ZGB m. 712g).
EvetBenim saatimde makinede hâlâ başkasının çamaşırı var. Çıkarabilir miyim?
Evet – özenle. Çamaşır planındaki sizin saatiniz geçerlidir. Çamaşırları temiz bir sepete veya temiz bir yüzeye koyun, asla yere koymayın ve sormadan kurutma makinesine atmayın. Birçok bina yönetmeliği, diğer kişinin saati sona erdiğinde buna açıkça izin verir.
Hukuki dayanak: Çamaşır planı ve bina yönetmeliği; her iki tarafın özen ve saygı yükümlülüğü (OR m. 257f f. 2).
Ne yapmalı? Çıkarın, düzgünce bırakın ve dostça bir not ekleyin. Tekrarlanırsa: tutanak tutun.
EvetBiri benim saatimde çamaşır yıkıyor. Öncelik bende mi?
Evet. Plana göre sırası gelen kişinin önceliği vardır. Yine de çalışan bir programı durdurmayın – bu su hasarına ve daha büyük tartışmalara yol açar. Makinenin ne zaman boşalacağını sorun ve telafi saati isteyin.
Hukuki dayanak: Çamaşır planı ve bina yönetmeliği; OR m. 257f f. 2.
Ne yapmalı? Önce konuşun. Tekrarlanırsa: tarihi not edin ve yönetimi yazılı olarak bilgilendirin.
HayırSaatimi kaçırdım. Yarın yıkayabilir miyim?
Başkasının saatinde hayır. Bina yönetmeliklerinin çoğuna göre boş saatleri (planda taralı) kullanabilirsiniz; aksi hâlde sırası gelen kişiye saat değişip değişemeyeceğinizi sorun. Kaçırılan saat, telafi hakkı doğurmaz.
Hukuki dayanak: Çamaşır planı ve bina yönetmeliği.
Ne yapmalı? Kapıyı çalın veya binanın grubuna yazın: «Bu akşam saatimizi değiştirebilir miyiz?»
Duruma görePazar günü çamaşır yıkayabilir miyim?
Bu, bina yönetmeliğine bağlıdır. İsviçre'de birçok bina yönetmeliği pazar ve resmî tatil günlerinde çamaşır yıkamayı yasaklar ya da yalnızca kurutma makinesi olmadan izin verir. Yönetmelikte bir şey yazmıyorsa sessizce yıkamak genellikle serbesttir – ancak gürültülü işler kantonal tatil günü yasalarını veya belediye düzenlemelerini ihlal edebilir.
Hukuki dayanak: Bina yönetmeliği (kira sözleşmesinin parçası); kantonal tatil günü yasası ve belediyenin zabıta yönetmeliği.
Ne yapmalı? Bina yönetmeliğine bakın. Bir kural yoksa binada birlikte bir kural belirleyin – örneğin çamaşırhane kurallarımızla.
HayırAkşam geç saatte hâlâ çamaşır yıkayabilir veya kurutabilir miyim?
Genellikle hayır. Belediyeler gece sessizlik saatlerini belirler; bunlar çoğunlukla 22.00'den 06.00 veya 07.00'ye kadardır. Birçok bina yönetmeliği daha da katıdır (örn. çamaşırhane yalnızca 21.00 veya 22.00'ye kadar). Sıkma ve kurutma makinesi duvarlardan ve borulardan kolayca duyulur.
Hukuki dayanak: Belediyenin zabıta yönetmeliği (gece sessizliği); bina yönetmeliği; OR m. 257f f. 2.
Ne yapmalı? Bina yönetmeliğindeki saatleri kontrol edin. Programları sessizlik saatleri başlamadan bitecek şekilde başlatın.
EvetYıkamadan sonra çamaşırhaneyi temizlemem gerekiyor mu?
Evet. Neredeyse tüm bina yönetmelikleri çamaşırhaneyi temiz bırakmanızı ister: tamburu ve deterjan gözünü silin, kurutma makinesinin hav filtresini boşaltın, yerdeki suyu alın. Dolu bir hav filtresi aynı zamanda yangın riskidir.
Hukuki dayanak: Bina yönetmeliği; kiracının özen yükümlülüğü (OR m. 257f f. 1).
Ne yapmalı? Hep unutan biri varsa: kimseyi suçlamadan herkese dostça bir not. İşe yaramazsa: yönetimi bilgilendirin.
HayırMakine bozuk. Tamir masrafını biz kiracılar mı ödüyoruz?
Hayır – çamaşırhaneyi kullanılabilir durumda tutmak ve ayıpları kendi masrafıyla gidermek ev sahibinin yükümlülüğüdür; meğer ki hasara bir kiracı sebep olmuş olsun. Kiracılar yalnızca küçük temizlik ve onarımları (örn. hav filtresinin temizlenmesi) üstlenir. Onarım uzun sürerse – ev sahibinin ayıbı öğrendiği andan itibaren – kira indirimi talep edebilirsiniz.
Hukuki dayanak: OR m. 256 f. 1, m. 259, 259a, 259b ve 259d.
Ne yapmalı? Arızayı derhâl yazılı olarak bildirin (en iyisi taahhütlü mektupla) ve makul bir süre verin. Kimse kullanmasın diye makineye bir not asın.
Duruma göreÇamaşırlar kurutma odasında ne kadar asılı kalabilir – ve onları toplayabilir miyim?
Genel kural: Kuru çamaşırlar kendi saatinizden sonra, en geç bir sonraki saatten önce toplanır. Başkasının kuru çamaşırları yer kaplıyorsa, birçok bina yönetmeliğine göre onları özenle toplayıp katlanmış olarak yakına bırakabilirsiniz. Islak çamaşırlar asılı kalır.
Hukuki dayanak: Bina yönetmeliği; OR m. 257f f. 2.
Ne yapmalı? Tarihli bir not asın; bir gün sonra çamaşırları özenle toplayıp yanına bırakın.
Duruma göreDaireme kendi çamaşır makinemi kurabilir miyim?
Dairede zaten bağlantı varsa bu genellikle sorun değildir. Yeni su, gider veya elektrik bağlantısı gerekiyorsa bu, kiralanan yerde bir değişiklik sayılır ve ev sahibinin yazılı onayını gerektirir. Kira sözleşmenizi ve özel sorumluluk sigortanızı da (su hasarı) kontrol edin.
Hukuki dayanak: Kira sözleşmesi; OR m. 260a f. 1 (değişiklik yalnızca yazılı onayla).
Ne yapmalı? Önceden yönetime yazılı olarak sorun ve cevabı saklayın.
Duruma göreEv sahibi çamaşırhane kullanımı için ücret alabilir mi?
Kiracılar yan giderleri (örn. çamaşırhanenin elektrik ve suyu) yalnızca kira sözleşmesinde açıkça kararlaştırılmışsa öder. Jetonlu, bozuk paralı veya kartlı makineler, kararlaştırılmışsa ve yalnızca gerçek maliyetleri karşılıyorsa caizdir. Masraf dökümünü inceleme hakkınız vardır.
Hukuki dayanak: OR m. 257a ve 257b (yan giderler).
Ne yapmalı? Kira sözleşmenizi kontrol edin. Belirsiz noktaları yazılı olarak sorun; kiracılar derneğinden (Mieterverband/ASLOCA/ASI) danışmanlık alın.
Duruma göreBir komşu plana hiç uymuyor. Ne yapabilirim?
Kiracıların birbirine karşı doğrudan bir talep hakkı yoktur – sorumlu olan ev sahibidir. Ev sahibi bina yönetmeliğini ihlal eden kiracıya yazılı ihtar gönderebilir. Bu kiracı yine de uymazsa ve birlikte yaşamak çekilmez hâle gelirse, ev sahibi konut kiralarında ay sonuna 30 günlük süreyle sözleşmeyi feshedebilir. Harekete geçebilmesi için somut olgulara ihtiyacı vardır.
Hukuki dayanak: OR m. 257f f. 2 ve 3; bina yönetmeliği.
Ne yapmalı? 1. Konuşun. 2. Not bırakın. 3. Tarih ve saatle tutanak tutun. 4. Tutanağı ekleyerek yönetime yazın.
Duruma göreÇamaşırhane anahtarı kayboldu. Kim öder?
Anahtarı kaybeden zarardan sorumludur – merkezi kilit sistemlerinde silindirlerin değiştirilmesi pahalıya mal olabilir. Birçok özel sorumluluk sigortası kiralık konut anahtarlarının kaybını karşılar. Anahtar yalnızca yerine asılmamışsa bu, bina yönetmeliğini ilgilendiren bir konudur.
Hukuki dayanak: Bina yönetmeliği ve kira sözleşmesi; özen yükümlülüğü (OR m. 257f f. 1).
Ne yapmalı? Kaybı derhâl yönetime bildirin ve sigortanızı kontrol edin.
Genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir. Somut durumda kira sözleşmesi, bina yönetmeliği ve belediye düzenlemeleri belirleyicidir. Kiracılar kiracılar derneğinden (Mieterverband/ASLOCA/ASI), ev sahipleri ev sahipleri derneğinden (HEV) danışmanlık alabilir; ev sahibiyle anlaşmazlıklarda kira işleri için kantonal uzlaştırma makamı yetkilidir (ücretsiz, ZPO m. 113 f. 2 b. c).